معرفی صنایع دستی

گیوه بافی هنری کهن، زیبا و کارا

در میان هنرهای بسیار این مرز و بوم گیوه‌ بافی هنری کهن، زیبا و کارا به شمار می‌رود

که هنوز هم در برخی مناطق ایران به ویژه مناطق غربی طرفداران بسیاری دارد.

صنایع‌دستی همواره در ایران و مردم هنر دوست ایران بسیار مورد توجه بوده و با زندگی آن‌ها آمیخته شده است.

صنایع دستی به علت سابقه چندین هزار ساله در ایران و تنوع رشته‌های مختلف، از دیرباز یکی از حرفه‌های مهم ایرانیان به شمار می‌رود.

ایران به اتفاق چین و هند، سه قطب اصلی صنایع دستی جهان هستند.

اما به اعتقاد یونسکو، ایران به لحاظ تنوع تولید و تعداد رشته‌های تولیدی موجود، بزرگترین کشور جهان در زمینه صنایع دستی محسوب می‌شود.

هم‌اکنون بیش از ۲۵۶ رشته صنایع دستی در کشور فعال است

و حدود ۵/۲ میلیون نفر در کشور به طور مستقیم از راه صنایع دستی امرار معاش می‌کنند.

تاریخچه گیوه بافی در ایران باستان

درباره تکامل صنعت کوچک گیوه بافی اطلاعات کمی در دست است.

گیوه، اصولا پای پوشی است سبک، بادوام و مناسب برای راهپیمایی‌های طولانی در مسیرهای ناهموار است.

با توجه به این خصوصیات، اغلب افراد پیدایش آن را به روزگارانی خیلی قدیم‌تر از پیدایش سایر انواع پاپوش نسبت داده‌‌اند.

در اکثر منابع، تولید نخستین گیوه را به گیو، پهلوان داستانی ایران (که به روایت فردوسی پسر گودرز و داماد رستم بوده است) نسبت داده‌اند.

مولف کتاب بهارعجم به نقل از فرهنگ قوسی نوشته: گیوه منصوب به گیو گودرز است.

گیو آن را هنگام سرگردانی در توران زمین ترتیب داد و دیگران با استناد به شاهنامه و در تفسیر این نظریه عنوان کرده‌اند که گیو وقتی برای بازگرداندن سیاوش(نوه‌ی کیکاوس) و مادرش فرنگیس به ترکستان رفت هفت سال در آن دیار سرگردان بود و چون برای راهپیمایی‌های طولانی خود نیاز به پای‌افزاری بادوام،‌ سبک و خنک داشت گیوه را بوجود آورد.

بعدها همه‌ کسانی که چنین مختصاتی را از پاپوش انتظار داشتند گیوه را انتخاب کردند و در رهگذر قرون و اعصار تغییراتی در آن بوجود آوردند.

در این تصویر گیوه در پای مردان نشان داده شده است.

انواع گیوه و جنس آن‌ها

انواع گیوه از چند نظر میتوان تقسیم بندی کرد یکی جنسیت و دیگری نحوه ساخت و اتصال رویه به زیره است.

همچنین میتوان این پای افزار را به دو قسمت رویه و تخت یا زیره تجزیه کرد وآن را تقسیم بندی نمود.

بوور کلی رویه ها به دو دسته تقسیم میشوند:

۱- رویه های بافته شده با نخ پنبه ای

۲- رویه های بافته شده با نخی از جنس ابریشم

تخت گیوه نیز به چهار دسته تقسیم می شوند :

۱-تخت‌های پارچه ای یا اصطلاحا لته ای

-۲تخت‌های اجیده (ترکیبی از نخ پنبه‌ای وچندین لایه چرم لطیف)

۳- تخت‌های چرمی۴-تخت لاستیکی و آماده بازی.

همچنین در این تقسیم بندی گیوه های رویه پنبه‌ای با تخت لته‌ای به دو نوع تقسیم میشود:

۱-گیوه‌هایی که تخت آماده می شود و سپس رویه دور تادور آن بافته می‌شود که عمدتا محصول مناطق غرب ایران می باشد کرمانشاه و کردستان

۲-دیگر گیوه‌هایی که تخت جدا آماده و رویه نیز جداگانه آماده می‌گرددسپس توسط شخص سوم بهم متصل می‌گردد.

که عمدتا محصول مناطق مرکز وجنوب غرب و ظریف‌ترینشان مربوط به استان فارس است.

این تصویر ساخت گیوه را نشان می دهد.

مراحل ساخت 

 

در ساخت گیوه سه نفر مشارکت دارند:

رویه باف؛ کسی است که رویه گیوه را با نخ پنبه ای و سوزن می بافد که معمولا این کار به عهده زنان است.

تخت کش یا شیوه کش؛ که با استفاده از تکه پارچه های نخی تخت گیوه را آماده می‌کند

و نفر سوم گیوه دوز است که رویه و تخت را بهم متصل می‌کند.

موادی که در صنعت گیوه سازی استفاده می شود کاملا طبیعی است و در این صنعت از مواد مصنوعی استفاده نمی‌شود.

بانویی در حال ساخت گیوه است.

دلایل استفاده از نخ پنبه‌ای برای رویه گیوه

به دلایل زیر بافت رویه با استفاده از نخ پنبه ای انجام می شود:

۱-استحکام زیاد

۲-قابلیت انعطاف

۳-سبک بودن

۴-شستشوی راحت و مقاومت در برابر آب سرد و گرم

۵-و به دلیل این که نخ طبیعی است، عمل دلیل کرده راحت‌تر انجام می‌گیرد.

گردآوری: پروانه اسدی

  • نیکوئی، پیوندی و داودی، (۱۳۹۴) کارآفرینی و نوآوری با استفاده از توسعه روند تولید پای پوش سنتی گیوه (کنفرانس بین‌المللی مدیریت، اقتصاد و صنایع، خرداد ۱۳۹۴).
  • هاشمی، (۱۳۹۵)، بررسی و شناخت ویژگی‌های گیوه آجیده (صنایع دستی بومی منطقه سنجان). دو فصلنامه تخصصی دانش مرمت و میراث فرهنگی، سال۴ ،شماره ۷ ، .بهار و تابستان ۱۳۹۵ .صص ۷۴-۵۳.
  • علی‌بیگی و قمبرعلی، (۱۳۹۱). رده‌بندی معیارهای کیفیت گیوه از دیدگاه تولیدکنندگان استان کرمانشاه. دو فصلنامه علمی-ترویجی جلوه هنر، دوره جدید، شماره ۷، بهار و تابستان ۱۳۹۱.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *